Để bày tỏ lòng tiếc thương sâu sắc và tri ân những đóng góp to lớn của Giáo sư, Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam trân trọng giới thiệu khái quát về cuộc đời, sự nghiệp và những cống hiến tiêu biểu của GS.TSKH. AHLĐ. Nguyễn Ân Niên đối với ngành Thủy lợi Việt Nam:

     GS.TSKH. AHLĐ. Nguyễn Ân Niên, sinh năm 1937, tại Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Sinh ra và lớn lên trong một gia đình tri thức, có truyền thống hiếu học, trên mảnh đất quê hương cách mạng, địa linh nhân kiệt; từ nhỏ, Ông đã thấm nhuần tư tưởng sống cống hiến, mang trong mình tình cảm trách nhiệm với quê hương, đất nước. Ông đã được kế thừa truyền thống hiếu học của gia đình, trong điều kiện khó khăn ác liệt của chiến tranh, Ông đã học tập xuất sắc, tích cực tham gia công cuộc xây dựng phát triển đất nước. Sau đây là quá trình học tập và công tác của GS.TSKH. AHLĐ. Nguyễn Ân Niên:

+ Từ 7/1954 - 7/1957: Ông là chiến sĩ Đoàn thanh niên xung phong Trung ương C261, D38, học viên nghiệp vụ trường Công an Trung ương C500, Công an tại Tp. Hà Nội (Đồn 30 – Bạch Mai), Công an Hòn Gai – Quảng Ninh (Đồn công an số 3 Quận Hòn Gai).

+ Từ 7/1957 – 6/1959: Ông là học sinh cấp 3 Lam sơn – Thanh Hóa.

+ Từ 8/1959 – 10/1959: Ông là sinh viên lớp Toán 3 Đại học Tổng hợp Hà nội ( Bí thư chi đoàn).

+ Từ 10/1959 – 8/1960: Ông là sinh viên ngoại ngữ trường Đại học Ngoại ngữ Hà nội.

+ Từ 8/1960 – 2/1965: Ông học đại học ngành Thủy văn tại Trường ĐH Khí tượng Thủy văn Leningrad, Thành phố Leningrad (nay là St. Petersbough).

+ Từ năm 1965 – 1969: Ông làm nghiên cứu sinh TS tại Viện KH Thủy lợi - Thủy năng toàn Liên bang - St. Petersbough.

+ Từ năm 1969 – 1981: Ông làm giảng viên Đại học Thủy lợi, môn Thủy lực và môn Cơ học chất

+ Từ năm 1981 – 1984: Ông làm luận án TSKH tại Đại học Bách khoa, Leningrad, Đảng ủy viên Đảng ủy Lưu học sinh Việt Nam tại Leningard.

+ Từ năm 1984 – 1988: Ông làm Trưởng phòng máy tính, Viện Khoa học Thủy lợi Hà Nội.

+ Từ năm 1989 – 1992: Ông làm Hiệu phó Trường Đại học Thủy lợi, Thường vụ Đảng ủy Trường Đại học Thủy lợi.

+ Từ năm 1992 – 1999: Ông giữ chức Viện trưởng Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam, Bí thư Đảng ủy Viện, tiếp theo đó từ năm 2000 -2002 Ông làm Chủ tịch Hội đồng Khoa học của Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam và tiếp tục hỗ trợ, tư vấn cho Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam đến năm 2021 với tư cách là chuyên gia cao cấp.

+ Năm 2002: Ông được Đảng, Nhà nước cho nghỉ hưu, tham gia sinh hoạt Đảng tại Chi bộ Hội Khoa học – Kỹ thuật Thủy lợi Tp HCM.

+ Từ năm 1990 – 2005: Ông tham gia Hội Cơ học Thủy khí Việt Nam và giữ cương vị Chủ tịch Hội 3 nhiệm kỳ, đồng thời là Ủy viên Hội đồng tài nguyên nước quốc gia

+ Từ năm 2003 – 2017: Ông là Phó Chủ tịch, tiếp đó giữ cương vị Chủ tịch Hội Khoa học – Kỹ thuật Thủy lợi Tp HCM.

+ Năm 2000: Ông vinh dự được nhận danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới (QĐ số 424/KT/CTN ngày 13/9/2000).

+  Năm 2025: Nhân dịp Kỷ niệm 80 năm truyền thống ngành Thủy lợi Việt Nam, Ông đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường tôn vinh là cá nhân tiêu biểu về Khoa học và Công nghệ Thủy lợi Việt Nam.

     Hơn 50 năm công tác và làm việc, GS.TSKH. AHLĐ Nguyễn Ân Niên đã có nhiều cống hiến trong lĩnh vực giáo dục – đào tạo, nghiên cứu khoa học – chuyển giao kỹ thuật công nghệ và hoạt động xã hội, và những đóng góp để lại dấu ấn quan trọng nhất của GS. TSKH Nguyễn Ân Niên tập trung chủ yếu trong lĩnh vực nghiên cứu và ứng dụng kỹ thuật công nghệ trong khoa học thủy lợi vào phục vụ sản xuất kinh tế và đời sống.

    Trong nhiều thành tựu khoa học xuất sắc, nhiều công trình có tính nền tảng mang tên ông. Ông đã đề xuất lý thuyết Dạng bất biến thứ 3 các phương trình cơ bản thủy động lực học, góp phần giải quyết các bài toán thủy lực, thủy lợi phức tạp; Ông là tác giả của Bộ mô hình dòng chảy Không Ổn Định (KOD), có độ chính xác, tin cậy cao, tốc độ tính nhanh. Nhờ có hệ thống phần mềm KOD mà các vấn đề lũ, tiêu thoát nước vùng ven biển và chất lượng nước sông kênh đã được giải quyết hiệu quả. Ông cũng đề xuất Lý thuyết thành phần nguồn nước, là cơ sở khoa học cho truy xuất nguồn gốc của các nguồn nước khác nhau trên lưu vực sông và hỗ trợ hiệu quả cho quản lý nguồn nước, bảo vệ môi trường, phòng chống thủy tai trong các hệ thống thủy lợi, các lưu vực sông. Các công trình của ông đến nay vẫn đang được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất và đời sống.

     Sau khi giữ chức Viện trưởng Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam, GS.TSKH. AHLĐ Nguyễn Ân Niên cùng các đồng nghiệp của Viện đã nghiên cứu về hệ thống sông ngòi và thủy lợi Nam Bộ, và từ đó thực hiện các nghiên cứu trọng điểm cấp Quốc gia và cấp Bộ về Đồng bằng Sông Cửu Long, Các công trình nghiên cứu của Ông đã được ứng dụng phục vụ trực tiếp trong hoạt động sản xuất kinh tế và đời sống dân sinh của người dân, phục vụ phát triển bền vững Đồng bằng sông Cửu Long thích ứng với BĐKH. Bên cạnh đó, Ông đã thực hiện nhiều đề tài khoa học cấp quốc gia đóng góp phát triển chung của ngành thủy lợi nước nhà.

    Là một trong số các nhà khoa học cơ học và thủy lợi đầu ngành có nhiều đóng góp to lớn của ngành Khoa học thủy lợi, Ông đã truyền cảm hứng cho nhiều đồng nghiệp, học viên niềm đam mê nghiên cứu khoa học và phát triển đất nước. Ông đã tích cực tham gia hoạt động giảng dạy, đào tạo nên các nhà nghiên cứu thủy lợi kế cận. Ông đã trực tiếp tham gia các hoạt động đào tạo đại học và sau đại học ngành thủy lợi. Ông đã đào tạo hàng chục GS, PGS, TS cho ngành, cùng nhiều cán bộ chuyên môn trình độ cao, họ đang hoạt động có uy tín và hiệu quả cho đất nước.

     Với những đóng góp khoa học to lớn và xuất sắc, trên cương vị là chuyên gia đầu ngành về Thủy lợi, Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới, GS.TSKH Nguyễn Ân Niên đã có nhiều ảnh hưởng đến quá trình quy hoạch, phát triển hệ thống thủy lợi vùng Đồng bằng sông Cửu Long, Đồng bằng châu thổ sông Hồng, Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh Nam Bộ và Miền Trung. Đặc biệt, gần 30 năm trước đây, ông đã kiến nghị Bộ Nông nghiệp chủ trương chủ động sản xuất trong mùa mưa lũ để tận dụng lợi thế tài nguyên đất và nước, phát triển lúa vụ 3 thành vụ chính ở Đồng bằng sông Cửu Long, đến nay đã thành công rực rỡ. Đồng thời, ông cũng khuyến nghị nhà nước cần có chiến lược lâu dài cho việc bảo vệ nguồn nước ngọt Đồng bằng sông Cửu Long. Các dự báo, khuyến nghị của ông thường có tầm nhìn chiến lược vĩ mô, dài dạn và chủ động thích ứng và đã đi vào thực tế cuộc sống một cách hiệu quả và vững chắc. 

     Cuộc đời và sự nghiệp của GS.TSKH. AHLĐ. Nguyễn Ân Niên là tấm gương tiêu biểu của một trí thức khoa học chân chính – tận tụy, trách nhiệm, cống hiến trọn đời cho sự nghiệp phát triển đất nước. Sự ra đi của Giáo sư để lại niềm tiếc thương sâu sắc đối với gia đình, đồng nghiệp và các thế hệ học trò, đồng thời là sự mất mát lớn đối với ngành Thủy lợi Việt Nam.

     Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam xin bày tỏ lòng tiếc thương vô hạn và tri ân sâu sắc đối với những đóng góp to lớn của Giáo sư. Những giá trị mà Ông để lại sẽ tiếp tục được kế thừa, phát huy trong sự nghiệp xây dựng và phát triển ngành Thủy lợi nước nhà.

Một số hình ảnh kỷ niệm của GS.TSKH.AHLĐ. Nguyễn Ân Niên với Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam:

                                                Tin và ảnh: Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam